Διαπολιτισμική μεσολάβηση

Τι είναι η διαπολιτισμική μεσολάβηση;


Το έντονο κύμα μετανάστευσης προς τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει δημιουργήσει πολυπολιτισμικές κοινωνίες, ακόμη και σε κράτη που μέχρι πρόσφατα είχαν ομοιογενή πληθυσμό. Όπως είναι φυσικό, οι γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές επηρεάζουν σημαντικά την ομαλή ένταξη και συμβίωση των μεταναστών στον κοινωνικό ιστό της χώρας υποδοχής τους. Οι δυσκολίες στην επικοινωνία και στη διεκπεραίωση βασικών συνδιαλλαγών με κρατικές υπηρεσίες, άλλους φορείς και εργοδότες επιδρούν καθοριστικά στην ποιότητα της ζωής των μεταναστών και στην επίτευξη κοινωνικής συνοχής.

Ένας τρόπος για να γεφυρωθεί το γλωσσικό χάσμα είναι η αξιοποίηση διερμηνέων. Ωστόσο, μέσα από την πληθώρα επικοινωνιακών καταστάσεων με μετανάστες προέκυψε η ανάγκη για μια πιο εξειδικευμένη υπηρεσία: τη διαπολιτισμική μεσολάβηση. Όπως φανερώνει ο όρος «μεσολάβηση», ο στόχος είναι να βοηθηθούν οι δύο πλευρές (αυτόχθονες και μετανάστες) να κατανοήσουν καλύτερα η μία την άλλη όχι μόνο σε επίπεδο λέξεων, αλλά και σε επίπεδο νοοτροπίας, προκειμένου η επικοινωνία να είναι ουσιαστική και αποτελεσματική. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για επικοινωνιακές καταστάσεις που επηρεάζονται έντονα από πολιτισμικά χαρακτηριστικά, όπως η φροντίδα της υγείας και η εκπαίδευση.

Ένα παράδειγμα: η επικοινωνία ενός μετανάστη ασθενή με έναν γιατρό επηρεάζεται όχι μόνο από τη γλώσσα που χρησιμοποιούν, αλλά και από μια σειρά απόψεων και στερεοτύπων που διαμορφώνονται από τις κοινωνίες από τις οποίες προέρχονται: για τον ρόλο και την εξουσία του γιατρού, τα δικαιώματα του ασθενούς, τη θέση της γυναίκας, τις στάσεις απέναντι στην υγεία και το ανθρώπινο σώμα, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις κλπ. Η διαπολιτισμική μεσολάβηση λειτουργεί ως η αναγκαία γέφυρα μεταξύ δύο διαφορετικών κόσμων.

Ποιος είναι ο ρόλος του διαπολιτισμικού μεσολαβητή;

Οι διαπολιτισμικοί μεσολαβητές είναι άνθρωποι που γνωρίζουν και τους δύο κόσμους καλά: Μετανάστες που έχουν ενταχθεί εδώ και χρόνια στην τοπική κοινωνία ή ντόπιοι που γνωρίζουν πολύ καλά μια άλλη γλώσσα και έναν άλλο πολιτισμό. Έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση, ώστε να γεφυρώνουν το χάσμα ανάμεσα στους μετανάστες που δεν γνωρίζουν καλά ελληνικά και το προσωπικό φορέων / υπηρεσιών.

Για να έχει, όμως, η μεσολάβηση ουσιαστικό αποτέλεσμα, θα πρέπει και οι δύο πλευρές που συνεργάζονται με τον διαπολιτισμικό μεσολαβητή να έχουν μια ξεκάθαρη εικόνα για το τι μπορούν να αναμένουν από εκείνον και τι όχι.

Ο διαπολιτισμικός μεσολαβητής:

  • Έχει την υποχρέωση να σέβεται τα προσωπικά δεδομένα των ατόμων με τα οποία συνεργάζεται.
  • Οφείλει να είναι αμερόληπτος όσον αφορά το φύλο, τη θρησκεία, την εθνικότητα, τη μόρφωση και την κοινωνικοοικονομική θέση των ατόμων που συμμετέχουν στη συζήτηση.
  • Μεταφράζει όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και τις έννοιες, νοοτροπίες και πολιτισμικές αντιλήψεις που μεταφέρουν οι λέξεις στην κάθε γλώσσα. Π.χ. σε μία γλώσσα όταν λένε «ίσως» οι ομιλητές της στην πραγματικότητα εννοούν «ναι», ενώ σε κάποια άλλη «όχι». Σε έναν πολιτισμό το χαμόγελο μπορεί να είναι ένδειξη φιλικότητας και ευγένειας, ενώ σε κάποιον άλλον να φανερώνει αμηχανία ή να θεωρείται ότι προδίδει έλλειψη σοβαρότητας. Ο μεσολαβητής βοηθά τις δύο πλευρές να ερμηνεύσουν σωστά τη συμπεριφορά, λεκτική και μη, του συνομιλητή τους και έτσι συντελεί στη δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης.
  • Βοηθά στη σωστή συμπλήρωση εντύπων και τήρηση διαδικασιών.
  • Θα αναλάβει συμβουλευτικό ρόλο μόνο εφόσον του ζητηθεί. Η συμβουλευτική όμως αφορά κυρίως την πληροφόρηση γύρω από επιλογές, δεδομένα και συσχετισμούς, όχι τη μεταφορά προσωπικών κρίσεων και απόψεων.
  • Δεν έχει το δικαίωμα να αποκρύπτει πληροφορίες κατά τη μετάφραση.
  • Έχει ως στόχο την ενδυνάμωση του μετανάστη για να μπορεί να παίρνει αποφάσεις κατόπιν πληροφόρησης. Ταυτόχρονα, έχει ως στόχο την υποστήριξη του προσωπικού των διάφορων υπηρεσιών ώστε να μπορεί να αντεπεξέρχεται στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες των μεταναστών μέσω σωστής επικοινωνίας.
  • Δεν έχει τον ρόλο του ψυχολόγου ή νοσηλευτή. Δεν μπορεί να αναμένει το ιατρικό προσωπικό ούτε οι μετανάστες ασθενείς ότι ο μεσολαβητής θα διεκπεραιώσει τέτοια καθήκοντα.
  • Δεν είναι δικηγόρος. Ωστόσο, αν παρατηρεί ότι ο μετανάστης πέφτει θύμα ρατσιστικής συμπεριφοράς ή εκμετάλλευσης μπορεί να τον βοηθήσει να αντιληφθεί τη θέση του, να μάθει τα δικαιώματά του και να τα διεκδικήσει.

Ο σεβασμός των παραπάνω σημείων από όλους όσους περιλαμβάνονται διευκολύνει τον διαπολιτισμικό μεσολαβητή και συμβάλλει καθοριστικά στην επιτυχία του έργου του.

Οφέλη από τη διαπολιτισμική μεσολάβηση

Η διαπολιτισμική μεσολάβηση όπου εφαρμόζεται έχει αποδειχτεί ότι αποφέρει σημαντικά οφέλη στους ακόλουθους τομείς:

  • Διευκολύνει την πρόσβαση των μεταναστών στις δημόσιες υπηρεσίες και τα δημόσια αγαθά.
  • Συμβάλλει δυναμικά στην καταπολέμηση των διακρίσεων και την άμβλυνση των κρουσμάτων ρατσισμού και ξενοφοβίας.
  • Οδηγεί στην ευαισθητοποίηση δημόσιων λειτουργών, εργοδοτών και ευρύτερων κοινωνικών φορέων.
  • Αποτελεί καίριο παράγοντα για τη σύμπλευση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
  • Προωθεί την ανάπτυξη και την περαιτέρω αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου.

Για περισσότερες πληροφορίες δείτε

Οφέλη για τους μετανάστες

Οφέλη για τους φορείς